Μαμά, ποιος κάνει τα burnout;
Ένα burnout συμβαίνει συχνά όταν κάποιος νιώθει παγιδευμένος ανάμεσα σε προσδοκίες και δυνατότητες. Ανάμεσα στις δικές του προσδοκίες και αυτές των άλλων. Ανάμεσα στις δικές του δυνατότητες και αυτές που επιβάλλονται από έξω. Μεταφορικά, στέκεσαι με την πλάτη στον τοίχο και ένα φορτηγό τρέχει προς το μέρος σου. Αν μείνεις ακίνητος, είναι σχεδόν βέβαιο σημάδι burnout.
Δεν χρειάζεται όμως να μείνεις ακίνητος. Μπορείς πάντα να κάνεις ένα κομψό βήμα στο πλάι. Το λέω τόσο απλά – γιατί ήμουν αρκετά ανόητος για να μείνω ακίνητος. Και εκ των υστέρων ήταν ακριβώς τόσο απλό: Έπρεπε απλώς να κάνω ένα βήμα στο πλάι.
Περιεχόμενα
Άγχος, ύπνος και τα πρώτα σημάδια burnout
Το burnout έχει γίνει κοινωνικό φαινόμενο. Ο χρόνος γύρω μας τρέχει γρήγορα. Οι απαιτήσεις και ο ανταγωνισμός αυξάνονται, μαζί με την εσωτερική πίεση να ανταποκριθούμε σε όλα και να παραμείνουμε στην κορυφή. Οι άνδρες πρέπει να κάνουν καριέρα, να είναι καλοί πατέρες και σύζυγοι, να έχουν χρόνο για χόμπι και φίλους και γενικά να είναι καλά ενημερωμένοι για τα γεγονότα στον κόσμο. Α, και υπάρχει και το θέμα της φυσικής κατάστασης. Από πού θα βρω χρόνο για άθληση τώρα;
Πολύ άγχος και λίγο ύπνο έχουν γίνει σύμβολα κοινωνικής κατάστασης. Το άγχος σημαίνει ότι προφανώς κάνεις καριέρα. Ο ύπνος κοστίζει χρόνο. Και αυτόν τον χρόνο πλέον δεν τον έχεις. Το φτάνουν στα άκρα με μοντέλα ύπνου όπως το Uberman: έξι φορές 20 λεπτά ύπνου. Απομένουν 22 ώρες την ημέρα που μπορείς να είσαι παραγωγικός. Τέλεια! Ακόμα κι αν οι λιγότεροι φτάνουν τόσο μακριά, δεν ανήκεις πια στο γραφείο το πρωί αν πεις ότι κοιμήθηκες 8 ώρες χθες το βράδυ. Όποιος έχει χρόνο να κοιμηθεί 8 ώρες, μάλλον δεν έχει στόχους.
Αυτό που χάνεται είναι η ηρεμία. Ακόμα και το smartphone την εμποδίζει. Email, κοινωνικά δίκτυα, υπηρεσίες άμεσων μηνυμάτων. Α, και μπορείς να τηλεφωνείς με αυτές τις συσκευές. Είμαστε πάντα διαθέσιμοι, πάντα συνδεδεμένοι, πάντα υπερφορτωμένοι με πληροφορίες. Οι κοινωνικές πιέσεις μας αναγκάζουν να γράφουμε εξίσου άχρηστα σχόλια κάτω από τα πιο άχρηστα ποστ.
Το σώμα αρχίζει να υιοθετεί αυτόν τον τρελό ρυθμό. Ο καρδιακός παλμός δεν ηρεμεί, η συγκέντρωση μειώνεται επειδή πηδάς από τη μία εργασία στην άλλη, η νευρικότητα εξαπλώνεται και ο ύπνος είναι αδύνατος. Αυτά είναι τα σημάδια του burnout.
Ο πρωτόγονος ηλίθιος στην ψηφιακή εποχή
Το πρόβλημα στην ιστορία είναι το εξής: Ο άνθρωπος δεν είναι φτιαγμένος για αυτό το είδος ταχύτητας. Δεν μπορείς να μπεις στο ίντερνετ με έναν C64. Τα σώματά μας και το μυαλό μας είναι ακόμα προγραμματισμένα στην εποχή του λίθου. Οι εξελίξεις των τελευταίων 30 χρόνων έχουν ξεπεράσει οριστικά τον Φρεντ Φλίντστοουν. Τις προηγούμενες 200 χρονιές ήδη λειτουργούσαμε σε εφεδρεία. Δεν μπορούμε να διαχειριστούμε ούτε τον όγκο των πληροφοριών ούτε τις ελλείπουσες φάσεις ηρεμίας.
Η ικανότητά μας να συγκεντρωνόμαστε δεν επαρκεί γι' αυτό. Ανεξάρτητα από το πόσο πιστεύει κάποιος: ο άνθρωπος δεν είναι multitasker. Όχι, ούτε οι γυναίκες. Στον εγκέφαλό μας υπάρχει ένας αρχαίος επεξεργαστής. Με έναν πυρήνα. Η παράλληλη επεξεργασία είναι αδύνατη. Αναβάθμιση τα επόμενα εκατοντάδες χρόνια μάλλον δεν προβλέπεται από τη φύση.
Οι συνεχείς αποσπάσεις έχουν κάνει το εύρος προσοχής του ανθρώπου τα τελευταία χρόνια να είναι μικρότερο από αυτό του χρυσόψαρου. Δεν είναι αστείο. Και το χρυσόψαρο έχει επιπλέον υδρόψυξη.
Ο άνθρωπος όχι. Σπρώχνουμε χιλιάδες εργασίες μέσα από τον επεξεργαστή μας χωρίς να τον αφήνουμε να κρυώσει. Αποτέλεσμα: ο επεξεργαστής υπερφορτώνεται και δεν μπορεί να πάρει τις πιο απλές και προφανείς αποφάσεις.
Για παράδειγμα, να κάνεις ένα βήμα στην άκρη όταν έχεις την πλάτη στον τοίχο και ένα φορτηγό τρέχει προς το μέρος σου.
Τι σχέση έχει αυτό τώρα με τα γένια;
Στην πραγματικότητα, ελάχιστα. Και όμως πάρα πολλά. Ο δρόμος έξω από το κυνήγι της απόδοσης και τον κύκλο της εξουθένωσης είναι μικρές στιγμές ηρεμίας, όπου ο επεξεργαστής μπορεί να κρυώσει. Πρόκειται λοιπόν για την ενσωμάτωση μικρών τελετουργιών στη ζωή που επιβάλλουν ηρεμία. Που δίνουν χώρο και χρόνο να κρυώσει ο επεξεργαστής, να κοιταχτείς στα μάτια και να ρωτήσεις: «Τι στο διάολο κάνω; Και είναι αυτό ακόμα αυτό που θέλω και έχει νόημα;»
Είτε αρχίσεις να βάφεις τα νύχια των ποδιών σου είτε να αφήνεις γένια, είναι στο χέρι σου. Αλλά κάνε κάτι! Το γένι έχει το επιπλέον πλεονέκτημα ότι τονώνει το εγώ σου. Αν καταφέρεις και με τα νύχια των ποδιών, τότε αγόρασε και μερικές ωραίες σαγιονάρες. Για μένα είναι απολύτως εντάξει!
Φροντίδα γένιας για να ηρεμήσεις
Είναι απολύτως αδύνατο να φροντίσεις τα γένια χωρίς ταυτόχρονα να χαϊδεύεις το εγώ από κάτω. Ακόμα κι αν τα γένια στην αρχή δεν μεγαλώνουν τόσο πυκνά όσο θα ήθελες. Δώσε τους χρόνο και ηρεμία και θα μεγαλώσουν. Και στο δρόμο θα αρχίσουν να σου δίνουν χρόνο και ηρεμία. Και αυτή ακριβώς την ηρεμία χρειάζεσαι για να μην συνθλιβείς στην ψηφιακή εποχή.
Συνήθισε να μην παίρνεις το κινητό σου στο μπάνιο. Κάνε κάθε ξύρισμα μια τελετουργία που μπορείς να ζήσεις συνειδητά. Απόλαυσε τους διαφορετικούς ρυθμούς. Για παράδειγμα, όταν ανακατεύεις τον αφρό ξυρίσματος και όταν ακονίζεις τη φαλτσέτα. Φρόντισε όλα τα εργαλεία που ανήκουν σε αυτή την τελετουργία να σου αρέσουν απόλυτα.
Πρέπει να σου αρέσει να τα βλέπεις, να τα αγγίζεις και να τα μυρίζεις. Βλάσφημο ή όχι: έτσι ακριβώς γίνεται κάθε βήμα της φροντίδας της γενειάδας σου ένα σχεδόν θρησκευτικό τελετουργικό που σε γιορτάζει. Σε αυτές τις στιγμές που ανήκουν σε εσένα και στη γενειάδα σου, γίνεσαι το κέντρο του σύμπαντος.
Και ταυτόχρονα ο επεξεργαστής αδειάζει. Όσο περισσότερο διατηρείς αυτό το τελετουργικό, τόσο πιο αυτονόητο γίνεται. Δεν χρειάζεται πλέον συνειδητή προσοχή και γίνεται μια υποσυνείδητη απόλαυση που σου δίνει ηρεμία να συγκεντρωθείς στον εαυτό σου.
Η περιποίηση του μούσι ως μοχλός ώθησης
Ακριβώς αυτή η διάθεση είναι ένας μοχλός με εξαιρετική δύναμη και ισχύ. Αν και φυσικά δεν πρέπει να το πεις δυνατά, πρόκειται για μια μορφή διαλογισμού. Τα πράγματα φαίνονται ξαφνικά πιο καθαρά όταν ασχολείσαι αποκλειστικά με το μούσι σου και το συνειδητό αδειάζει. Αναγνωρίζεις συνδέσεις που δεν είχες δει πριν και βρίσκεις λύσεις σε προβλήματα που δεν είχες καν αντιληφθεί.
Και ίσως παρατηρήσεις πόσο μάταιο είναι να στέκεσαι με την πλάτη στον τοίχο ενώ ένα φορτηγό τρέχει προς το μέρος σου.